Công việc tắm cho sản phụ được cô mụ làm trong vòng ba ngày, mỗi ngày ba lần
Tuy nhiên, nơi đó không có kiến và côn trùng làm tổ. "Bản thân tôi được sinh ra cũng trông cậy hết vào bàn tay của bà đỡ. Những dòng sông, dòng suối cũng trở thành nơi gắn kết cộng đồng và rất thiêng liêng đối với đồng bào.
Được biết, cộng đồng người Châu Mạ, K'Ho cho rằng, nếu người lạ đến nhà trong ngày vợ sinh nở sẽ mang theo ma quỷ đến phá quấy, đứa trẻ sẽ bị ốm đau liên miên. Phải thừa nhận rằng, hồ hết người K'Ho đều ứng dụng các phương pháp sinh nở tại nhà. Nói về phong tục tập quán của dân tộc mình, ông Tô Rông Cường (người Châu Mạ, Phó Chủ tịch hội đồng quần chúng xã P'Ró, huyện Đơn Dương, Lâm Đồng) chia sẻ: "Phần đông đồng bào Châu Mạ, K'Ho sống ở vùng sâu xa, cuộc sống lệ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên nên trong cách suy nghĩ cũng như trình độ nhận thức về y tế, khoa học còn hạn chế.
Chính những lý do đó mà từ bao đời nay, người K'Ho mình vẫn giáp với phương pháp đỡ đẻ tại nhà". Chỉ thích "lâm bồn" ở nhà! hiểm khi nhờ bảo sanh Anh K'Hoàn (cán bộ xã Tà Lài, huyện Tân Phú, Đồng Nai) tâm tư: "Có thể nói, có rất nhiều đứa trẻ người Châu Mạ, K'Ho chào đời khỏe mạnh hầu hết nhờ vào bàn tay đỡ đẻ khéo của các cô đỡ.
Đứa bé sau khi chào đời cũng được cô đỡ cắt rốn bằng con dao làm bằng nứa, tắm nước ấm, quấn tã rồi mới được đặt nằm cạnh người mẹ.
# "Bệnh tật sẽ trôi hết theo dòng nước, đứa bé khi lớn lên sẽ khỏe mạnh, mũm mĩm". Việc làm này bộc lộ sự tin tưởng. Giờ đây, xã hội đang trên đà phát triển, có đầy đủ phương tiện, thuốc men, bệnh xá cho người sản phụ nhưng người đồng bào vẫn chưa thể rời bỏ được hủ tục của mình.
Nếu làm trái, đứa trẻ lớn lên sẽ bị dị tật về mắt. Sau khi hoàn tất các công đoạn cho em bé, cô mụ tiếp kiến làm nhiệm vụ tắm rửa cho sản phụ bằng một loại lá có tên gọi là đài bi. Quyên Triệu. Bởi vậy, cứ đến ngày sinh nở là nhất nhất đi tìm cô mụ. Dẫu vậy, do không được can thiệp của y học trong vấn đề sinh đẻ nên nhiều sản phụ khó sinh hoặc áp dụng các phương pháp phản khoa học đã tử vong…".
Con dao cắt rốn cho đứa trẻ chỉ được dùng một lần độc nhất, sau đó sẽ được hộ sinh vứt đi ở một nơi kín đáo. Bởi nó gắn liền với sự phát triển của bản thân và quan hệ cộng đồng. Sản phụ sinh được một tuần phải nhón chân xuống giường để bế đứa con ra sông, suối gần nhà tắm. Chính hộ sinh cắt dây rốn và tắm rửa cho tôi. Cũng vì lẽ đó, thầy cúng được người đồng bào kính trọng và tôn sùng lắm", ông Tô Rông Cường nói.
Cho nên, trong các buôn làng của người đồng bào có nhiều chị em biết đỡ đẻ lắm. Đặc biệt hơn nữa, người đi chôn nhau không được ngoái đầu lại khi có người hỏi. Cũng chính quan niệm sinh nở là lẽ thường tình của tự nhiên nên trong cuộc sống hằng ngày, các sản phụ thường không ứng dụng các biện pháp tránh thai, sự can thiệp của y khoa trong quá trình sinh đẻ.
Đối với hai cộng đồng dân tộc này, họ luôn tâm niệm sinh nở được xem là dấu mốc quan trong, linh nghiệm trong cuộc đời một con người.
Theo lý giải của những người uy tín của cộng đồng Châu Mạ, K'Ho, sở dĩ phải chôn nhau của đứa trẻ theo phương pháp trên là giúp thân đứa trẻ luôn ấm áp, bụng sẽ không bị đầy hơi, ợ chua.
Sau này lớn lên, gia đình còn làm lễ để tôi nhận bà đỡ là mẹ đỡ đầu đấy. Họ cho rằng, đến trạm y tế sinh nở rất ngại ngùng vì có nhiều người chứng kiến và còn mất nhiều thời kì, tiền của.
Những đứa trẻ lớn lên được sự bảo bọc của thiên nhiên. Mặt khác, người chồng phải tự tay hái, cắm xung quanh nhà một số loại lá cây rừng có tác dụng trừ ma tà ở hai bên cửa chính cấm người lạ đến nhà trong khoảng thời kì này. Nhiều người còn đồn ra trạm xá đẻ, sản phụ sẽ bị bỏ rơi, người đỡ đẻ sẽ tiêm thuốc để lần sau không đẻ được nữa sẽ bị thánh thần bắt tội, thuốc ở trạm y tế không linh bằng lá cây rừng do người dân tự hái về.
Nếu trong làng không có người đỡ đẻ, người chồng sẵn sàng băng rừng vượt suối sang làng khác để mời bảo sanh về cho vợ". Vì thế, để quá trình sinh đẻ được "mẹ tròn con vuông", người chồng phải đích thân đi mời và đón bà đỡ về đỡ đẻ cho vợ.
Có nhiều gia đình cứ trong nhà có người sinh nở còn mời cả thầy cúng, thầy mo đến nhà lấy lệ với ý nghĩa cầu chúc cho hai con khỏe mạnh.
Một khi đã đẻ được đứa đầu an toàn thì những đứa con tiếp theo cũng sẽ tiện lợi hơn nhiều. Nhau của đứa trẻ vừa sinh ra cũng được bố, hoặc ông ngoại đem đi chôn ngay đường đi lại của buôn, làng. Nói về vấn đề này, bà K'Húi (43 tuổi, người K'Ho) ngụ xã Tà Lài, huyện Tân Phú, Đồng Nai phân bua: "Ngày trước, kinh tế còn khó khăn, nhà làm gì có tiền mua xà bông tắm cho con. Sau khi đẻ xong, cả mẹ lẫn con đều ra cây số, đường xá đi lại khó khăn, dụng cụ để chở sản phụ đến những nơi đó cũng không có nên cứ bệnh tật hay đến ngày nữ giới hạ sinh đều dựa vào các phương pháp truyền thống thôi.
Những kiêng kỵ lạ thường Trong chuyến công tác tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa thuộc khu vực hai tỉnh Đồng Nai, Lâm Đồng, chúng tôi đã chứng kiến nhiều phong tục tập quán can dự đến đời sống sinh hoạt cũng như quan niệm về tâm linh của người Châu Mạ và K'Ho.
Thậm chí, có nhiều người còn cho rằng, đẻ ở nhà an toàn hơn trạm xá, bệnh viện.
